Dạo này chuyện gì cũng thấy phiền và mệt mỏi

Thứ Bảy tôi ngủ đến tận chiều, Chủ nhật nằm xem phim truyền hình liên tục. Rõ ràng đã nghỉ hai ngày, nhưng khi chuông báo thức thứ Hai vang lên, cơ thể vẫn y như tối thứ Sáu. Tin về món mới ở quán tteokbokki yêu thích hay kế hoạch du lịch được đăng trong nhóm chat cũng không khiến lòng tôi lay động. Tôi định trả lời rồi lại tắt màn hình. Sau đó tôi nghĩ: “Sao dạo này mình lười đến thế nhỉ?”

Bài viết này giúp bạn nhìn lại sự lười biếng ấy. Chúng ta sẽ tìm hiểu lười biếng khác kiệt sức như thế nào, vì sao nghỉ ngơi vẫn không được nạp đầy và cần xem xét điều gì trước khi tăng thêm thời gian nghỉ.

Lười biếng là không có ý muốn, kiệt sức là không còn nhiên liệu

Bề ngoài hai trạng thái trông giống nhau. Đều không vận động, trì hoãn và nằm im. Nhưng bên trong lại hoàn toàn trái ngược. Lười biếng là trạng thái vẫn có nhiên liệu nhưng không muốn sử dụng. Kiệt sức là vẫn còn ý muốn làm nhưng không có nhiên liệu để dùng. Vì vậy, khi kiệt sức, ngay cả lúc nghỉ ngơi bạn cũng không thấy thoải mái. Bạn biết mình phải làm nhưng cơ thể không chịu nghe theo.

Nếu thấy khó phân biệt, hãy tự hỏi thế này: Nếu hôm nay tất cả việc cần làm đột nhiên biến mất thì sao? Nếu gần với lười biếng, bạn sẽ thấy vui và nghĩ ra những điều mình muốn làm. Nếu nhiên liệu đã cạn, dù công việc biến mất, năng lượng cũng không quay lại và ngay cả một ngày trống rỗng cũng trở nên nặng nề.

Kiệt sức thường tìm đến những người đã cố gắng tận tụy trong thời gian dài. Người luôn hoàn thành công việc được giao, sẵn lòng giúp đỡ khi được nhờ và không thể hiện ra dù đang khó khăn thường dùng hết nhiên liệu trước tiên. Không phải vì họ lười, mà vì đã đốt năng lượng quá lâu.

Những người này thường khó nhận ra nhiên liệu đang giảm. Khi hơi mệt, họ cố gắng hơn để bù lại; vì cách đó vẫn hiệu quả nên họ tiếp tục chịu đựng. Đến một ngày, họ có cảm giác mình đột nhiên dừng lại, nhưng thực tế năng lượng đã dần cạn từ rất lâu.

Tự kiểm tra

Những câu dưới đây giúp bạn xem trạng thái mệt mỏi gần đây nghiêng về phía nào.

• Dù nghỉ cả cuối tuần, sáng thứ Hai vẫn nặng nề như tối thứ Sáu.
• Ngay cả đồ ăn, sở thích và những người từng yêu mến cũng khó khiến lòng tôi lay động.
• Tôi cáu kỉnh trước những chuyện trước đây vẫn bỏ qua, hoặc ngược lại, không cảm thấy gì cả.
• Dù công việc đã kết thúc, công tắc trong đầu tôi vẫn không tắt.
• Trong khi đó, những người xung quanh lại nói: “Dạo này trông bạn vẫn ổn mà?”
• Không hẳn là tôi không có điều muốn làm, mà giống như không đủ sức để nghĩ ra điều đó.

Nếu nhiều câu cùng đúng với bạn, tình trạng ấy gần với cạn nhiên liệu hơn là lười biếng. Nếu chỉ có một hoặc hai câu, có thể bạn chỉ mệt tạm thời, nhưng xem xét nơi năng lượng đang rò rỉ ngay lúc này vẫn có thể giúp bạn không chạm đáy. Câu thứ năm đặc biệt đáng chú ý. Việc trông vẫn ổn khi ở bên ngoài có thể có nghĩa là bạn đang ưu tiên dùng phần nhiên liệu ít ỏi còn lại để duy trì con người bên ngoài.

Nghỉ ngơi vẫn không được nạp đầy vì năng lượng đang rò rỉ ở đâu đó

Không hồi phục dù đã nghỉ không chỉ vì bạn nghỉ chưa đủ. Nó giống như đổ nước vào một chiếc bình thủng đáy. Nếu lượng nước được nạp vào cuối tuần lại rò rỉ hết trong tuần, dù tăng thời gian nghỉ đến đâu, mực nước cũng không dâng lên. Vì vậy, khi kiệt sức, tìm nơi năng lượng rò rỉ cũng quan trọng như tăng thời gian nghỉ. Nhiên liệu thường rò rỉ nhiều ở ba nơi.

• Chi phí duy trì con người bên ngoài. Nếu bên trong bạn thích ở một mình nhưng bên ngoài luôn đảm nhận vai trò vui vẻ, thân thiện, bạn sẽ tiêu tốn nhiên liệu cả ngày để duy trì vai trò ấy. Chẳng hạn như luôn là người khuấy động không khí trong cuộc họp hoặc người trả lời đầu tiên trong nhóm chat. Khoảng cách giữa con người bên ngoài và con người bên trong càng xa, chi phí này càng lớn.
• Chi phí tiếp nhận cảm xúc của người khác. Người có mức độ hòa hợp cao thường ôm cả sự cáu kỉnh của đồng nghiệp, nỗi niềm của bạn bè và lo lắng của gia đình như trách nhiệm của mình. Công việc của tôi đã tan ca nhưng cảm xúc của người khác thì chưa.
• Chi phí của những việc mình không thể quyết định. Khi phải làm quá lâu những việc mà thời hạn, phương thức và thứ tự đều do người khác quyết định, cùng một khối lượng công việc cũng khiến bạn hao mòn nhanh hơn nhiều. Dù cùng là một báo cáo, mức độ mệt mỏi khi tự quyết định thứ tự viết hoàn toàn khác với khi phải làm theo chỉ đạo đổi hướng ba lần.

Năng lượng cũng rò rỉ nếu hướng nạp lại không phù hợp. Người được tiếp thêm năng lượng khi ở giữa mọi người có thể càng chùng xuống nếu vì mệt mà hủy hết các cuộc hẹn để ở một mình. Ngược lại, người hồi phục khi ở một mình sẽ càng hao mòn nếu tham gia tụ họp để đổi tâm trạng. Cách nghỉ ngơi cũng phải phù hợp với khí chất của bạn thì mới thực sự là nghỉ.

Dừng lại và nạp đầy là hai việc khác nhau

Hãy quay lại cảnh ban đầu. Vì sao bạn đã nằm xem phim truyền hình suốt cuối tuần mà vẫn không được nạp đầy? Nằm yên là dừng lại, tức là trạng thái không tiêu hao thêm. Nhưng nạp đầy là một việc riêng. Đó có thể là giấc ngủ khiến cơ thể sảng khoái, ánh nắng, cuộc trò chuyện thoải mái với người mình quý hoặc cảm giác tự hào nho nhỏ sau khi hoàn thành một việc đến cùng.

Trong thời gian lướt điện thoại, cơ thể dừng lại nhưng mắt và đầu óc vẫn liên tục tiếp nhận thông tin. Dù tưởng như đã dừng, bạn vẫn đang tiêu hao từng chút một. Vì vậy, để thoát khỏi kiệt sức, bạn cần phân biệt thời gian dừng lại với thời gian nạp đầy và chăm lo cho cả hai. Nếu chỉ kéo dài thời gian dừng lại, bạn có thể không chìm sâu hơn nhưng cũng không thể đi lên. Nếu chưa biết điều gì giúp mình được nạp đầy, hãy nhớ lại một khoảnh khắc gần đây khiến bạn cảm thấy dù chỉ hơi sảng khoái. Manh mối nằm ở đó.

Năm cách bịt nơi năng lượng rò rỉ trước tiên

1. Chỉ chọn một nơi rò rỉ nhiều nhất và giảm bớt một chút. Nếu việc tiếp nhận cảm xúc của người khác gây hao tổn nhiều nhất, hãy đặt điểm dừng cho những cuộc điện thoại tư vấn dài sau giờ làm. “Hôm nay mình hơi mệt nên chỉ nghe đến đây thôi nhé. Cuối tuần mình nói tiếp.” Bạn không cần thấy có lỗi. Lắng nghe với một điểm dừng định trước mới là cách giúp bạn có thể đồng hành lâu dài.
2. Tắt con người bên ngoài ở một thời điểm mỗi ngày. Chẳng hạn như ăn trưa một mình hoặc không trả lời bất kỳ tin nhắn nào trên đường đi làm. “Hôm nay tôi sẽ ăn trưa một mình vì có vài việc cần sắp xếp.” Chỉ vậy là đủ. Một giờ ấy sẽ trở thành khoảng thời gian duy nhất trong ngày bạn được bước ra khỏi vai trò của mình.
3. Tạo một ô mà bạn có thể tự quyết định. Nếu không thể thay đổi toàn bộ lịch trình, hãy tìm một khoảng có thể thương lượng. “Trong hai việc có hạn vào thứ Sáu, tôi có thể chuyển một việc sang sáng thứ Hai không?” Chỉ cần giành lại quyền quyết định một ô, cùng một công việc cũng sẽ bớt hao mòn hơn.
4. Nạp lại giác quan trước, thay vì những thứ từng yêu thích. Khi ngay cả sở thích cũng không khiến lòng bạn lay động, bạn không cần ép mình tận hưởng. Hãy bắt đầu bằng những việc không cần suy nghĩ như đi bộ dưới ánh nắng 10 phút, tắm lâu bằng nước ấm hoặc ăn một bữa được chuẩn bị tử tế. Đó là đơn vị nhỏ nhất của việc nạp đầy đã nói ở trên. Giác quan phải trở lại trước thì bạn mới có thể hướng lòng về những điều từng yêu thích.
5. Thử đổi hướng nạp năng lượng một lần. Nếu nghỉ một mình mà càng chùng xuống, hãy đi bộ ngắn với một người bạn khiến bạn thoải mái. Nếu gặp người khác mà càng mệt, hãy chọn ở một mình vào cuối tuần tới. Chỉ cần đổi hai lần, bạn sẽ nhìn ra hướng phù hợp với mình.

Đừng hiểu theo cách này

Đừng dùng từ kiệt sức như một lời tuyên bố rằng “Từ giờ mình là người chẳng thể làm được gì nữa.” Nhiên liệu đã cạn cũng có nghĩa là nó có thể được nạp lại. Những câu hỏi trên không phải tiêu chuẩn phán xét bạn, mà là cơ sở giúp bạn buông bỏ sự tự trách rằng mình lười biếng. Sự hồi phục cũng không đến cùng một lúc. Nếu sau một ngày ổn lại xuất hiện một ngày nặng nề, điều đó không có nghĩa là bạn đã quay về điểm xuất phát.

Tuy nhiên, nếu tình trạng khó ngủ hoặc ngược lại ngủ quá nhiều kéo dài, khẩu vị thay đổi rõ rệt và bạn gặp khó khăn trong việc duy trì những nền tảng hằng ngày như đi làm hoặc làm việc nhà suốt nhiều tuần, có thể đây không phải vấn đề có thể giải quyết chỉ bằng cách tự nghỉ ngơi. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên tư vấn. Đôi khi đó lại là con đường nhanh nhất để nạp lại nhiên liệu.

Bạn không lười, chỉ là đã chịu đựng quá lâu

Nếu gọi bản thân đang mệt mỏi là lười biếng, ngay cả thời gian nghỉ cũng biến thành hình phạt. Khi lần lượt bịt những nơi nhiên liệu rò rỉ và nạp lại theo cách phù hợp với khí chất của mình, cùng một cuối tuần sẽ dần trở nên khác trước. Nếu bản thân việc nghỉ ngơi khiến bạn không thoải mái, hãy đọc Tôi cảm thấy có lỗi khi nghỉ ngơi. Nếu nhiên liệu đang rò rỉ vì không thể từ chối lời nhờ vả, hãy đọc thêm Tính cách không biết từ chối. Khi xem riêng con người của bạn trước mọi người và khi ở một mình trong bài kiểm tra tính cách miễn phí, bạn sẽ thấy rõ hơn nhiên liệu của mình đã rò rỉ qua khe hở nào.