Người càng bất an khi phải tự quyết định
Chọn cùng người khác thì ổn, nhưng một mình lại dao động
Nếu bạn lựa chọn rất nhanh khi có ai đó bên cạnh nhưng lại đặc biệt bất an khi phải tự quyết định, nguyên nhân không phải là bạn thiếu khả năng phán đoán mà là những điều người bên cạnh từng làm cho bạn đã biến mất. Bài viết này tổng hợp cách tự dựng nên ba điểm tựa: sự xác nhận, không gian để suy nghĩ thành lời và việc chia sẻ trách nhiệm.
“Bạn” trong bài viết này có thật sự giống bạn không? Khám phá miễn phí bạn là người thế nào trước mặt người khác và khi ở một mình →
Tôi đã đi xem nhà để sống một mình suốt mấy tuần nay. Căn nhà xem hôm nay đón nắng tốt và cũng gần ga. Văn phòng môi giới nói rằng nếu hôm nay không ký hợp đồng thì người khác có thể thuê trước. Tôi lấy điện thoại ra, gửi ảnh cho bạn rồi chờ câu trả lời. Trước khi nhận được hồi âm, tôi hoàn toàn không thể quyết định. Điều lạ là ở công ty, tôi vẫn là người đưa ra quyết định vài lần mỗi ngày. Tôi có thể quyết định lịch trình của nhóm hay lựa chọn đối tác mà không hề do dự, nhưng đứng trước chuyện chọn căn nhà của riêng mình, các đầu ngón tay lại lạnh đi.
Có người lúc nào cũng thấy khó quyết định, nhưng cũng có người lựa chọn rất tốt khi ở bên ai đó và chỉ đặc biệt bất an khi ở một mình. Bài viết này nói về nhóm thứ hai. Chúng ta sẽ xem người bên cạnh đã làm gì khi cùng bạn quyết định, mỗi nét tính cách cảm nhận khoảng trống ấy khác nhau ra sao và làm thế nào để tự mình lấp đầy vị trí đó.
Người bên cạnh làm nhiều việc hơn bạn tưởng
Khi cùng bạn quyết định, đối phương âm thầm làm ba việc. Thứ nhất là xác nhận. Một câu “Ổn mà?” trở thành con dấu chứng minh rằng phán đoán của bạn không sai lệch quá nhiều. Thứ hai là tạo không gian để bạn suy nghĩ thành lời. Trong lúc giải thích cho đối phương, những lý do từng rối tung trong đầu dần được sắp xếp theo thứ tự. Thứ ba là chia sẻ trách nhiệm. Ngay cả khi có chuyện không ổn, bạn vẫn có thể nói: “Cả hai chúng ta đều thấy nó tốt mà.”
Khi tự quyết định, cả ba điều này cùng lúc biến mất. Khả năng phán đoán vẫn nguyên vẹn, nhưng những điểm tựa từng nâng đỡ nó không còn nữa. Vì vậy, sự bất an khi ở một mình gần với việc “tôi chưa luyện tập nhiều cách quyết định mà không có điểm tựa” hơn là “tôi là người không biết quyết định”.
Đây cũng là lý do bạn có thể quyết định tốt ở công ty. Quyết định tại nơi làm việc có cuộc họp, có tiêu chí và có một nhóm cùng chịu trách nhiệm. Phiên bản của bạn trước mọi người đưa ra quyết định trên những điểm tựa ấy. Ngược lại, quyết định về cuộc sống riêng phải do phiên bản của bạn khi ở một mình đưa ra, nhưng ở đó lại không có điểm tựa.
Còn một điều nữa. Phiên bản của bạn trước mọi người đã thường xuyên quyết định, còn phiên bản khi ở một mình chủ yếu đảm nhiệm việc cảm nhận hơn là quyết định. Bạn quen với việc cảm thấy thích, không thích hay bất an, nhưng luôn cùng ai đó tập hợp những cảm xúc ấy để chọn lấy một phương án. Với phiên bản của bạn khi ở một mình, quyết định chỉ là việc chưa thành thạo, không phải việc không thể làm.
Mỗi nét tính cách dao động vì thiếu một điều khác nhau
Nét tính cách có tính xã hội cao. Đây là người sắp xếp được suy nghĩ trong lúc nói. Nếu chỉ suy nghĩ trong đầu một mình, các ý tưởng sẽ cứ xoay quanh một chỗ. Điều thiếu hụt lớn nhất với nét tính cách này là không gian để suy nghĩ thành lời. Việc gửi ảnh cho bạn rồi chờ câu trả lời nhiều khi thực chất không phải để tìm ý kiến, mà để tìm một người cùng vận hành dòng suy nghĩ.
Nét tính cách có tính hợp tác cao. Đây là người vốn lấy “mọi người có thấy ổn không” làm tiêu chí quyết định. Khi cùng lựa chọn, nét mặt của đối phương trở thành tiêu chí, nhưng khi ở một mình, tiêu chí đó biến mất khiến họ không biết phải dựa vào đâu để chọn. Điều nét tính cách này thiếu là sự xác nhận.
Nét tính cách có biên độ cảm xúc rộng. Đây là người cảm nhận trước sự hối tiếc khi kết quả không tốt với cường độ lớn. Khi tự quyết định, ý nghĩ phải một mình gánh cả sự hối tiếc ấy khiến nỗi bất an lớn hơn rất nhiều. Điều nét tính cách này thiếu là một người cùng chia sẻ trách nhiệm.
Nét tính cách có tính tổ chức cao. Khi có tiêu chí và quy trình, họ quyết định nhanh hơn bất kỳ ai. Đó là lý do họ quyết định tốt ở nơi làm việc. Nhưng các quyết định trong cuộc sống riêng không có quy trình định sẵn, nên vì không biết phải cân nhắc điều gì trước, họ cứ tiếp tục thu thập thông tin. Điều nét tính cách này thiếu không phải là con người mà là quy trình.
Nếu tốc độ quyết định của bạn vốn luôn chậm, bài Tôi không thể quyết định, có phải tôi thiếu quyết đoán không? đã trình bày riêng về vấn đề đó.
Tự kiểm tra
- Tôi thường quyết định nhanh khi lựa chọn cùng ai đó.
- Khi phải tự quyết định, tôi hỏi ý kiến nhiều người.
- Nếu các ý kiến trái ngược nhau, tôi lại càng khó quyết định hơn.
- Ngay cả sau khi quyết định, tôi vẫn chưa yên lòng cho đến khi có người nói rằng mình “đã làm đúng”.
- Tôi thấy các quyết định về cuộc sống riêng khó hơn quyết định tại nơi làm việc.
Nếu dòng thứ nhất và thứ năm đúng với bạn, nhiều khả năng vấn đề nằm ở điểm tựa chứ không phải khả năng phán đoán. Nếu cả dòng thứ hai và thứ ba cùng đúng, việc thu thập ý kiến có thể đang làm nỗi bất an lớn hơn. Trong lúc cố dựng nhiều điểm tựa, chính những điểm tựa ấy lại va vào nhau. Dòng thứ tư là trường hợp thiếu điểm tựa xác nhận nhiều nhất. Khi đó, chuẩn bị trước một cách để tự xác nhận sau khi quyết định sẽ hữu ích.
Cách tự dựng điểm tựa còn thiếu
| Việc người bên cạnh từng làm | Cách thay thế khi ở một mình |
|---|---|
| Xác nhận rằng lựa chọn đó ổn | Đối chiếu với ba tiêu chí đã viết ra trước khi quyết định |
| Tạo không gian để suy nghĩ thành lời | Viết vào ứng dụng ghi chú như thể đang giải thích cho bạn bè |
| Chia sẻ trách nhiệm | Trước tiên, phân biệt xem quyết định có thể đảo ngược hay không |
Phần bên phải của bảng không thể hoàn toàn thay thế người bên cạnh. Nhưng nó giúp giảm nỗi bất an xuống mức có thể chịu được và quan trọng hơn cả, trả lại cho bạn quyền làm chủ quyết định.
- Đặt tiêu chí trước rồi mới xem nhà. “Đi bộ đến ga trong vòng mười lăm phút, phòng có nắng, mức trần tiền thuê.” Nếu viết sẵn tiêu chí trước khi quyết định, đến thời điểm lựa chọn, chính danh sách ấy chứ không phải bạn bè sẽ đưa ra sự xác nhận. Với nét tính cách có tính tổ chức cao, danh sách này chính là quy trình.
- Viết như thể đang giải thích. Hãy bắt đầu trong ứng dụng ghi chú bằng câu “Lý do mình muốn chọn căn nhà này là” rồi viết như đang nói với bạn bè. Trong lúc viết, các lý do sẽ xếp thành hàng giống như khi bạn nói thành lời. Nếu có tính xã hội cao, bạn cũng có thể thử ghi âm lời nói bằng điện thoại.
- Trước tiên, xem quyết định có thể đảo ngược không. Nếu là quyết định có thể thay đổi lại, bạn có thể quyết định nhanh hơn một chút. Chỉ dành thời gian cho những quyết định khó đảo ngược sẽ làm trách nhiệm phải tự mình gánh vơi đi đáng kể. Màu ghế sofa có thể đổi sau bằng vỏ bọc, nhưng thời hạn hợp đồng thì không dễ thay đổi. Hãy dành thời gian cân nhắc cho những điều như thời hạn hợp đồng.
- Chỉ hỏi ý kiến một người. “Mình sẽ là người quyết định, nhưng mình muốn nghe suy nghĩ của bạn một lần.” Hãy nói như vậy và chỉ hỏi một người. Nếu nói trước rằng mình là người quyết định, ý kiến nghe được sẽ trở thành thông tin tham khảo thay vì tiêu chí. Càng hỏi nhiều người, số tiêu chí càng tăng theo số ý kiến và bạn càng dễ dao động.
- Sau khi quyết định, đừng hỏi lại. Nếu đã quyết định rồi mà còn đi hỏi khắp nơi “Mình làm đúng phải không?”, nỗi bất an sẽ lại lớn lên. Thay vào đó, hãy viết ba dòng về lý do mình quyết định như vậy và đọc lại ghi chú mỗi khi dao động. Ghi thêm những thông tin bạn biết vào thời điểm đó cũng rất hữu ích. Sau này, ngay cả khi không hài lòng với kết quả, bạn vẫn có thể xác nhận rằng phiên bản của mình khi ấy đã lựa chọn tốt nhất trong phạm vi hiểu biết.
Đừng hiểu theo những cách này
- Khó tự quyết định không có nghĩa là bạn là người phụ thuộc. Đưa ra quyết định tốt hơn khi cùng suy nghĩ với người khác là một phương thức, không phải điểm yếu. Thích lựa chọn cùng ai đó cũng có nghĩa là bạn trân trọng các mối quan hệ.
- Điều này cũng không có nghĩa là bạn phải tự mình đưa ra mọi quyết định. Bạn hoàn toàn có thể hỏi ý kiến. Chỉ cần đừng quên rằng mình là người làm chủ quyết định.
- Dựng điểm tựa không khiến nỗi bất an biến mất hoàn toàn. Một quyết định được đưa ra trong lúc vẫn hơi bất an cũng có thể là quyết định tốt.
- Nếu nỗi bất an trước quyết định lớn đến mức khiến bạn mất ngủ hoặc cuộc sống hằng ngày đình trệ, hãy cân nhắc tư vấn về sức khỏe tinh thần thay vì một mình chịu đựng.
Lời kết
Người bất an khi tự quyết định không thiếu khả năng phán đoán. Họ chỉ đang đứng ở khoảng trống nơi một điều gì đó vốn luôn nâng đỡ bên cạnh đã biến mất. Nếu lần lượt lấp đầy khoảng trống ấy bằng tiêu chí, ghi chú và câu hỏi liệu quyết định có thể đảo ngược hay không, phiên bản của bạn khi ở một mình cũng có thể luyện tập cách quyết định. Vài lần đầu bạn có thể vẫn run, nhưng khi trải nghiệm rằng những quyết định tự mình đưa ra vẫn ổn dần tích lũy, chính điều đó sẽ trở thành điểm tựa cho quyết định tiếp theo.
Bài kiểm tra tính cách miễn phí thể hiện riêng phiên bản của bạn trước mọi người và khi ở một mình theo năm đặc điểm tính cách. Khi xem tính hợp tác và tính xã hội của mình nằm ở đâu trong hai hoàn cảnh, bạn có thể nhận ra điểm tựa nào thiếu hụt nhiều nhất khi phải tự quyết định.
Bài viết này nhằm hỗ trợ việc thấu hiểu bản thân, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị tâm lý.
“Bạn” trong bài viết này có thật sự giống bạn không?
Khám phá miễn phí bạn là người thế nào trước mặt người khác và khi ở một mìnhMiễn phí · Bắt đầu không cần đăng ký