Nếu muốn hiểu mình sâu hơn qua bài kiểm tra tính cách

Bạn chụp màn hình kết quả rồi đăng vào nhóm chat. Những câu trả lời như “Đúng là cậu luôn”, “Nổi da gà” nối tiếp nhau xuất hiện. Tối hôm đó, bạn nằm trên giường, từ từ đọc lại phần mô tả rồi dừng ở một câu: “Khi xảy ra xung đột, bạn không né tránh mà trực diện đối mặt.” Ở công ty, đúng là bạn có xu hướng như vậy. Nhưng với mẹ, bạn chưa từng làm thế dù chỉ một lần. Phần lớn nội dung khiến bạn gật đầu, nhưng vài dòng cứ làm bạn băn khoăn.

Những dòng gây băn khoăn ấy không nhất thiết xuất hiện vì bài kiểm tra sai. Đó là vì con người đa chiều hơn những gì có thể chứa trong một trang kết quả. Trong bài viết này, chúng ta sẽ nói về điều bài kiểm tra tính cách có thể và không thể cho bạn biết, cũng như những việc nên thử nếu muốn đi sâu hơn một bước từ kết quả.

Bài kiểm tra là bản tóm tắt được tạo từ các câu trả lời của tôi

Bài kiểm tra tính cách tập hợp nội dung tôi trả lời cho các câu hỏi rồi tóm tắt mỗi nét tính cách nghiêng về phía nào và nghiêng bao nhiêu. Điều này chứa đựng hai ý.

Thứ nhất, bài kiểm tra khá hữu ích. Nó đặt tên cho những khuynh hướng rời rạc của tôi và chuyển những cảm nhận mơ hồ thành cách diễn đạt như “nét tính cách có tính xã hội cao” hoặc “nét tính cách có biên độ cảm xúc rộng”. Lần đầu tiên, tôi có được ngôn ngữ để giải thích bản thân. Đây cũng là lý do những bài kiểm tra kiểu tính cách quen thuộc như MBTI được nhiều người đón nhận.

Thứ hai, bài kiểm tra không thể biết nhiều hơn các câu trả lời của tôi. Những tình huống nghĩ đến khi trả lời, tâm trạng ngày hôm đó và cách tôi nhìn bản thân đều trộn vào câu trả lời. Nếu làm bài kiểm tra vào thời kỳ đặc biệt khắt khe với chính mình, dù vẫn là cùng một con người, kết quả đôi khi cũng có phần nghiêm khắc hơn. Vì vậy, thay vì là đáp án đúng về tôi, kết quả giống một tấm bản đồ sắp xếp cách tôi đang nhìn bản thân vào lúc này hơn.

Điều bài kiểm tra trả lời và điều phải tìm bên ngoài bài kiểm tra

Điều muốn biết	Điều bài kiểm tra trả lời	Điều phải tìm bên ngoài bài kiểm tra
Tôi là người như thế nào	Hướng và mức độ nghiêng của từng nét tính cách	Khuynh hướng ấy hình thành từ đâu
Tại sao lúc đó tôi lại làm như vậy	Nét tính cách dễ bước ra phía trước trong hoàn cảnh ấy	Hoàn cảnh ngày hôm đó, lịch sử của mối quan hệ ấy
Tôi muốn điều gì	Gợi ý về hướng năng lượng lưu chuyển	Giá trị và động lực tôi muốn bảo vệ
Công việc nào phù hợp với tôi	Nét tính cách tôi sử dụng thoải mái, nét tính cách tạo gánh nặng	Trải nghiệm còn lại sau khi trực tiếp thử
Mối quan hệ này có ổn không	Những nét tính cách giống và khác nhau giữa hai người	Lời nói và thời gian thực sự trao đổi với nhau

Ô giữa của bảng trở nên khá rõ nhờ bài kiểm tra. Ô bên phải là điều bài kiểm tra không thể làm thay. Khi muốn hiểu mình sâu hơn, nơi ta thường bị mắc lại chính là phía bên phải. Chẳng hạn, kết quả “nét tính cách có tính hợp tác cao” cho biết tôi thường chiều theo người khác, nhưng không cho biết tại sao tôi làm vậy. Chỉ tôi mới có thể trả lời đó là vì muốn bảo vệ mối quan hệ hay vì sợ xung đột. Đặc biệt, “Tôi muốn điều gì?” là câu hỏi nằm sâu hơn tính cách một tầng, nên việc xem xét riêng động lực như trong 9 nhu cầu thúc đẩy tôi sẽ hữu ích.

Có manh mối trong câu khiến bạn băn khoăn

Câu khiến bạn băn khoăn khi đọc kết quả không phải thứ cần bỏ đi, mà là phần đáng xem xét kỹ nhất. Thường có một trong ba lý do khiến câu đó gây vướng mắc.

Thứ nhất, bạn ở gần khoảng giữa của nét tính cách ấy. Với nét tính cách không nghiêng mạnh về phía nào, phần mô tả sẽ có vẻ không tự nhiên nếu nó vẽ hình ảnh ở một đầu cực đoan. Với người có tính xã hội ở khoảng giữa, câu như “Bạn nhận năng lượng khi ở giữa mọi người” đúng vào một số ngày nhưng không đúng vào những ngày khác, nên gây cảm giác mơ hồ.

Thứ hai, con người bên ngoài và con người bên trong của bạn khác nhau ở nét tính cách ấy. Câu “trực diện đối mặt với xung đột” trong tình huống đầu đúng ở công ty nhưng không đúng trước mặt mẹ chính là trường hợp này. Nhân vật chính, tức con người trước mặt mọi người, và nhân vật phụ, tức con người khi ở một mình hoặc trước người rất thân thiết, có thể nằm rất xa nhau về tính hợp tác.

Thứ ba, đó là lĩnh vực bài kiểm tra không hỏi đến. Giá trị, trải nghiệm đã qua và hoàn cảnh hiện tại nằm ngoài các câu hỏi. Nếu phần mô tả được viết bằng cách suy đoán cả những phần ấy, việc nó không đúng là tự nhiên. Một câu như “Bạn thích công việc ổn định” có thể gần với hoàn cảnh hiện tại hơn là tính cách.

Tự kiểm tra xem kết quả này có đáng tin để đọc không

Có một điều cần xem xét thận trọng không kém những câu khiến bạn băn khoăn: các câu đúng đến mức cái gì cũng khớp. Một câu như “Dù trông tươi sáng bên ngoài, đôi khi bạn vẫn cô đơn bên trong” đúng với gần như tất cả người đọc. Kết quả càng có nhiều câu như vậy thì càng dễ tạo cảm giác dễ chịu khi đọc, nhưng lại càng ít cho bạn biết điều mới về bản thân. Sau khi nhận kết quả, hãy thử kiểm tra những điều dưới đây.

• Kết quả có cho thấy từng nét tính cách nghiêng bao nhiêu, thay vì chỉ đưa ra chữ hoặc tên kiểu tính cách không?
• Có nhiều câu cụ thể chỉ đúng với tôi hơn những câu mà bạn bè đọc cũng thấy đúng y hệt không?
• Kết quả có nói cả những khó khăn dễ gặp vì nét tính cách ấy, thay vì chỉ liệt kê điểm tốt không?
• Kết quả có tránh khẳng định chắc chắn về tương lai hoặc khó khăn tâm lý của tôi không?
• Tôi có thể làm lại sau vài tháng để so sánh xem điều gì đã thay đổi không?

Càng có nhiều câu trả lời “Có”, kết quả ấy càng đáng để đọc sâu. Nếu có nhiều câu “Không”, bạn chỉ cần thưởng thức cho vui rồi nhẹ nhàng bỏ qua cũng không sao.

Cách đi sâu thêm một bước từ kết quả

1. Gắn hoàn cảnh vào câu khiến bạn băn khoăn. Bên cạnh câu “Bạn trực diện đối mặt với xung đột”, hãy viết: “Đúng ở công ty, không đúng trước mặt gia đình.” Khoảnh khắc một câu được chia thành hai vị trí, cảm giác vướng mắc sẽ biến thành thông tin mới về bản thân.
2. Chuyển phần mô tả thành tình huống. Hãy đổi câu “nét tính cách có tính tổ chức cao” thành một tình huống của riêng bạn, như “Tôi xếp hành lý theo danh sách vào ngày trước chuyến đi”. Nếu nhớ ra khoảng ba tình huống, phần mô tả ấy thuộc về bạn. Nếu không nhớ ra tình huống nào, nó vẫn chưa phải của bạn.
3. Nhờ một người hiểu bạn chọn đúng một câu. “Trong phần mô tả này, hãy chọn giúp mình một câu giống mình nhất.” Nếu câu người bạn chọn khác câu bạn chọn, sự khác biệt ấy là gợi ý về con người bạn thể hiện ra bên ngoài.
4. Đọc lại cùng kết quả sau vài tháng. Nhiều khi dù phần mô tả vẫn vậy, những câu gây băn khoăn đã thay đổi. Nếu bạn bắt đầu công việc mới hoặc một mối quan hệ thay đổi, cách bạn nhìn bản thân cũng thay đổi tương ứng. Khi đặt câu đã gạch chân lần trước cạnh câu gạch chân lần này, bạn sẽ thấy trong khoảng thời gian ấy mình đã đi qua nơi nào.
5. Viết lại kết quả bằng lời của bạn. Thay vì dùng tên kiểu tính cách, hãy thử giới thiệu bản thân bằng một câu có cả hai vị trí, như: “Tôi là người chăm lo bầu không khí khi ở trước mọi người, nhưng khi ở một mình lại suy nghĩ rất lâu.” Phần khó chuyển thành lời của riêng bạn chính là phần cần tìm hiểu thêm.

Đừng đọc kết quả theo cách sau

• Đừng dùng kết quả làm cái cớ. “Vốn dĩ tôi thuộc kiểu này” dễ trở thành câu kết thúc cuộc trò chuyện chứ không phải lời giải thích. Nên dùng kết quả để hiểu bản thân, không phải để được miễn trách nhiệm về hành vi.
• Phần mô tả không đúng không có nghĩa bạn bất thường. Một trang mô tả được viết cho nhiều người có cùng kết quả, nên không thể chứa mọi chi tiết của riêng một con người là bạn.
• Điều đó cũng không có nghĩa bài kiểm tra hiểu bạn hơn chính bạn. Nếu kết quả va chạm với trải nghiệm của bạn, xem xét sự va chạm ấy chính là con đường dẫn đến hiểu biết sâu hơn.
• Đây cũng không phải chẩn đoán. Bài kiểm tra tính cách chỉ cho thấy khuynh hướng, không phán định khó khăn tâm lý.

Một trang kết quả là điểm xuất phát

Khoảnh khắc lần đầu nhìn kết quả và nghĩ “Đây là mình” rất đáng quý. Nếu không dừng lại ở đó mà lần theo những câu gây băn khoăn, một trang kết quả sẽ mở ra thành nhiều con người của bạn ở nhiều vị trí. Từ lúc ấy, kết quả không còn là cái tên định đoạt con người bạn, mà trở thành tấm bản đồ giúp bạn tiếp tục tìm hiểu mình.

Bài kiểm tra tính cách miễn phí cho bạn thấy năm nét tính cách được chia thành con người trước mặt mọi người và con người khi ở một mình. Vì ngay từ đầu đã được chia thành hai vị trí, việc xác định câu gây băn khoăn đang nói về vị trí nào cũng trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Bài viết này nhằm hỗ trợ việc thấu hiểu bản thân, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị tâm lý. Nếu khó khăn kéo dài, hãy trò chuyện với chuyên gia.