Vì sao nghe lời khen lại thấy khó chịu
Thấu hiểu cảm xúc phức tạp hơn sự khiêm tốn
Lời khen luôn hướng đến cái tôi bên ngoài và kết quả của nó, nhưng vì tôi biết toàn bộ quá trình bên trong nên nó nghe như câu chuyện về người khác. Bài viết tổng hợp bốn kiểu đặc biệt khó chịu trước lời khen và năm cách đón nhận lời khen mà không gạt bỏ nó.
“Bạn” trong bài viết này có thật sự giống bạn không? Khám phá miễn phí bạn là người thế nào trước mặt người khác và khi ở một mình →
Khi cuộc họp sắp kết thúc, trưởng nhóm nói trước mọi người: “Lần này bạn sắp xếp tài liệu rất tốt.” Mặt tôi nóng lên trước tiên và câu “Không đâu, nhờ mọi người giúp cả đấy ạ” buột ra khỏi miệng. Ngay cả khi trở về chỗ ngồi, tôi vẫn thấy khó chịu ở đâu đó hơn là vui. Buổi tối, khi một người bạn nói “Hôm nay quần áo đẹp đấy”, tôi cũng phản ứng tương tự. Chỉ sau khi đáp lại “Bộ này cũ lắm rồi”, tôi mới tự hỏi tại sao mình không thể đơn giản nói cảm ơn.
Tại sao nghe lời tốt đẹp lại thấy khó chịu? Trong bài viết này, chúng ta sẽ chia cảm giác khó chịu trước lời khen thành một số kiểu, xem nó xuất hiện thường xuyên hơn ở những nét nào và nói về cách đón nhận lời khen mà không gạt bỏ nó.
Gạt bỏ lời khen không chỉ là khiêm tốn
Hành động xua tay ngay khi nhận lời khen thường được hiểu là khiêm tốn. Nhưng khi nhìn vào bên trong, có nhiều cảm xúc phức tạp hơn sự khiêm tốn đang trộn lẫn. Trước khi là lời tốt đẹp, lời khen là một sự đánh giá. Ai đó đã quan sát tôi, chấm điểm rồi nói thành tiếng. Dù điểm số tốt, việc đứng ở vị trí bị đánh giá vẫn có thể khiến một số người khá căng thẳng. Đặc biệt với người hiếm khi được khen, ngay cả đánh giá tốt cũng là một kiểu đánh giá xa lạ.
Vì vậy, cảm thấy khó chịu trước lời khen không có nghĩa tôi kỳ lạ hay có suy nghĩ méo mó. Chỉ là một lời khen chứa đựng nhiều điều và mỗi người phản ứng với một điều khác nhau trong số đó.
Lời khen đến với cái tôi bên ngoài, còn tôi biết cái tôi bên trong
Lý do lớn nhất khiến lời khen gây khó chịu nằm ở đây. Lời khen luôn hướng đến điều đối phương nhìn thấy, tức cái tôi trước mặt mọi người và kết quả của nó. Nhưng tôi biết toàn bộ những gì phía sau: đêm muốn từ bỏ ngay trước hạn chót, phần tình cờ diễn ra suôn sẻ và cả phần được người khác giúp đỡ.
Nếu có khoảng cách giữa hình ảnh được khen và hình ảnh tôi biết, lời khen sẽ nghe như câu chuyện về người khác. Xa hơn nữa, nỗi lo “Sau này họ thất vọng thì sao?” sẽ đi kèm. Lời khen càng cao, vị trí để rơi xuống dường như cũng càng cao. Đó cũng là lý do cảm giác khó chịu này lớn hơn ở người có khoảng cách xa giữa cái tôi trước mặt mọi người và cái tôi khi ở một mình. Cái tôi bên ngoài là bên được khen, nhưng cái tôi bên trong mới là bên mang lời khen ấy về nhà.
Bốn kiểu đặc biệt khó chịu trước lời khen
Kiểu có tính hợp tác cao. Bạn cảm thấy lời khen giống một món nợ. Vì chỉ thấy thoải mái khi đã đáp lại điều mình nhận được, câu “Hôm nay bạn cũng đẹp” bật ra như phản xạ. Khoảnh khắc chỉ nhận mà không cho lại khiến bạn bối rối, nên không thể giữ lời khen lâu trong lòng. Vào ngày được khen, bạn còn có thể suy nghĩ rất lâu xem mình nên làm gì cho đối phương.
Kiểu có tính tổ chức cao. Lời khen nâng tiêu chuẩn lên. Câu “Lần này làm tốt” nghe như “Lần sau cũng phải làm được như thế”. Hơn nữa, kiểu người này biết cả những thiếu sót mà người khen không nhìn thấy nên cảm thấy lời khen quá mức. Với họ, lời nói cụ thể như “Phần này làm rất tốt” dễ đón nhận hơn nhiều so với lời khen chung chung. Lời khen chung chung chỉ nâng tiêu chuẩn, còn lời nói cụ thể cho biết điều gì nên được tiếp tục.
Kiểu có biên độ cảm xúc rộng. Lời khen bất ngờ khiến cảm xúc của bạn dao động mạnh. Mặt nóng bừng và bạn không biết nên nói gì. Cảm xúc ấy quá lớn nên bạn vội phủ lên bằng câu “Không đâu” để nhanh chóng kết thúc. Vì đây cũng là kiểu cảm nhận niềm vui mạnh mẽ, đôi khi bạn còn ngượng ngùng khi để người khác nhận ra niềm vui ấy.
Kiểu có tính xã hội thấp. Chỉ riêng việc ánh mắt của nhiều người cùng lúc tập trung vào mình đã tiêu tốn năng lượng. Vài giây tất cả mọi người nhìn bạn gây áp lực hơn cả nội dung lời khen. Vì vậy, một dòng tin nhắn nhận riêng khiến bạn vui, còn lời khen trong phòng họp lại khiến bạn quá sức.
Tự kiểm tra kiểu lời khen khiến bạn khó chịu
Hãy nhớ lại lời khen gần đây và chọn những dòng phù hợp với bạn.
- Lời khen trước nhiều người khiến tôi khó chịu hơn nhiều so với lời khen riêng.
- Khi kết quả được khen, tôi nghĩ trước tiên đến phần tình cờ diễn ra suôn sẻ.
- Khi nghe lời khen, tôi chỉ thấy yên tâm sau khi lập tức đáp lại bằng một lời khen tương tự.
- Trước lời khen về ngoại hình, tôi gần như tự động nói “Không đâu”.
- Tôi thấy áp lực vì nghĩ lần sau mình phải làm tốt hơn việc đã được khen.
- Nhưng tôi lại đọc đi đọc lại lời khen nhận được qua chữ viết khi ở một mình.
Trong năm dòng đầu, dòng nào khiến bạn đồng cảm mạnh nhất sẽ cho thấy sự khó chịu của bạn đến từ ánh mắt, cảm giác mắc nợ hay tiêu chuẩn bị nâng cao. Lời khen về ngoại hình đặc biệt khó đón nhận đôi khi vì ngoại hình ít mang lại cảm giác đó là kết quả do mình nỗ lực tạo nên, khiến câu “Cảm ơn” giống như lời chiếm công của người khác. Nếu cả dòng cuối cùng cũng phù hợp, bạn không ghét lời khen. Điều khó khăn là khoảnh khắc phải lập tức đón nhận nó trước mặt mọi người.
Năm cách đón nhận lời khen mà không gạt bỏ nó
Cũng đáng để thử nghĩ về điều xảy ra ở phía đối phương khi bạn gạt lời khen đi. Lời khen giống như một món quà nhỏ. “Không đâu, chẳng có gì đặc biệt” nghe có vẻ khiêm tốn, nhưng người trao có thể cảm thấy món quà bị trả lại. Nó cũng có thể nghe như lời nói rằng mắt nhìn của họ đã sai. Tập thoải mái đón nhận lời khen vừa là việc dành cho bản thân, vừa là việc đón nhận tấm lòng của người đã khen mình.
- Dừng lại ở câu “Cảm ơn”. Không thêm “Không đâu” hay “Chẳng có gì đặc biệt”, chỉ kết thúc bằng một lời cảm ơn. Ban đầu sẽ gượng gạo như thể câu nói chưa kết thúc, nhưng sau vài lần, cảm giác ấy nhanh chóng giảm đi. Chỉ cần nhìn vào mắt một lần và mỉm cười nhẹ, dù lời nói ngắn thì tấm lòng vẫn được truyền đạt đầy đủ.
- Thêm một dòng sự thật. “Cảm ơn. Lần này tôi đã dành khá nhiều thời gian để sắp xếp thứ tự tài liệu.” Bạn không phủ nhận lời khen mà đưa ra một phần của quá trình mình biết. Kết quả nhìn thấy từ bên ngoài và quá trình trải qua bên trong gặp nhau trong một câu, nên cảm giác lời khen giống như dành cho người khác sẽ giảm đi. Nếu là lời khen về ngoại hình, bạn cũng có thể thêm một dòng về sở thích của mình, chẳng hạn “Cảm ơn, mình cũng thích màu này.”
- Để lời khen đáp lại sang lúc khác. Nếu đáp lại ngay sau khi được khen, những lời ấy sẽ nghe nhẹ như câu chào qua lại. Nếu có một lời khen chân thành muốn dành cho đối phương, hãy nói riêng vào một ngày khác, trong một hoàn cảnh khác. Cách đó sẽ lưu lại lâu hơn nhiều.
- Nếu lời khen công khai khiến bạn quá sức, hãy nói trước. Bạn chỉ cần một lần nói với đồng nghiệp thân thiết hoặc trưởng nhóm: “Tôi thích được nói riêng hơn là trước tất cả mọi người.” Đây không phải từ chối lời khen mà là cho họ biết cách bạn muốn đón nhận nó. Bạn cũng có thể nói một lần với bạn thân: “Mình ngượng khi được khen nên cứ vô cớ phủ nhận thôi. Nhưng thật ra mình vẫn thích.” Điều đó sẽ giúp cả hai thoải mái hơn.
- Tạo ghi chú lưu lại lời khen. Hãy chép từng lời khen đã nghe vào ứng dụng ghi chú trên điện thoại. Dù đã gạt nó đi ngay tại chỗ, khi đọc lại vào một ngày thiếu năng lượng, nó có thể tiếp thêm sức mạnh nhiều hơn bạn nghĩ. Nếu ghi kèm ai đã nói và nói khi nào, sau này bạn cũng có thể dùng thông tin ấy để bày tỏ lòng biết ơn với người đó.
Nếu tiêu chuẩn do lời khen nâng lên khiến bạn liên tục thúc ép bản thân, chúng tôi đã nói riêng về cảm xúc ấy trong Chủ nghĩa hoàn hảo, thế mạnh hay xiềng xích?.
Đừng hiểu theo cách này
- Cảm thấy khó chịu trước lời khen không có nghĩa là lòng tự trọng thấp. Ngay cả người có lòng tự trọng vững vàng cũng có thể khó chịu ở nơi mọi ánh mắt tập trung vào mình. Nếu muốn tìm hiểu thêm về lòng tự trọng, hãy đọc thêm Khi lòng tự trọng cứ giảm xuống.
- Điều này cũng không có nghĩa khiêm tốn là xấu. Chỉ là khiêm tốn và phủ nhận khác nhau. Câu “Cảm ơn” không làm tổn hại sự khiêm tốn.
- Nếu mỗi lần nghe lời khen, cảm giác xấu hổ hoặc lo âu dữ dội lại ập đến mức khiến bạn tránh né mọi người, hãy trò chuyện với chuyên gia thay vì chịu đựng một mình.
Lời kết
Lời khen khiến bạn khó chịu đôi khi vì bạn hiểu bản thân quá rõ. Đối phương nói về kết quả nhìn thấy bên ngoài, còn bạn nhớ đến quá trình đã trải qua bên trong. Hai bức tranh khác nhau không có nghĩa lời khen là sai. Cả hai đều là bạn. Lần tới khi được khen, hãy thử dừng lại một lần ở câu “Cảm ơn” thay vì “Không đâu”.
Bài kiểm tra tính cách miễn phí thể hiện riêng biệt cái tôi trước mặt mọi người và cái tôi khi ở một mình theo năm đặc điểm tính cách. Khi xem khoảng cách giữa hai hoàn cảnh mở rộng ở đâu, bạn sẽ hiểu rõ hơn một chút lý do lời khen nghe giống như câu chuyện về người khác.
Bài viết này nhằm hỗ trợ việc thấu hiểu bản thân, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị tâm lý.
“Bạn” trong bài viết này có thật sự giống bạn không?
Khám phá miễn phí bạn là người thế nào trước mặt người khác và khi ở một mìnhMiễn phí · Bắt đầu không cần đăng ký